ZJARRET NË SHQIPËRI: NGA MENAXHIMI I KRIZËS TEK MENAXHIMI I RREZIKUT.

Nga Fatjon Softa, ekspert sigurie.

Çdo verë, Shqipëria përballet me të njëjtën sfidë: zjarret në pyje, kullota dhe zona të banuara. Në momentin që flakët përhapen, vëmendja përqendrohet te zjarrfikësit, mjetet dhe ndërhyrja ajrore.

Por analiza e sigurisë duhet të nisë shumë më herët.

Pse zjarri u përhap? Pse nuk u zbulua në minutat e para? Pse nuk kishte rrugë aksesi, ujë apo breza mbrojtës? Dhe pse komuniteti nuk ishte i përgatitur për evakuim?

Këtu qëndron problemi themelor: Shqipëria ka plane dhe struktura të emergjencave civile, por në shumë raste ekziston një hendek midis planifikimit në letër dhe kapaciteteve reale në terren.

Parandalimi ende nuk është prioriteti kryesor

Një sistem modern i mbrojtjes civile nuk matet vetëm me numrin e zjarrfikësve që mbërrijnë në një vatër. Ai matet me aftësinë për ta zbuluar zjarrin herët, për ta izoluar dhe për të parandaluar përhapjen e tij.

Në shumë zona problematike mungojnë ende elementë të rëndësishëm të parandalimit: pastrimi sistematik i vegjetacionit, brezat kundër zjarrit, mirëmbajtja e rrugëve të aksesit dhe pikat strategjike të furnizimit me ujë.

Kur një zjarr nis në një zonë malore ose në ndërfaqen pyll–zonë e banuar, çdo minutë është kritike.

Uji: një nga dobësitë më të mëdha

Zjarrfikësja mund të jetë moderne, por pa ujë të disponueshëm pranë zonës së ndërhyrjes, kapaciteti i saj reduktohet ndjeshëm.

Shqipërisë i nevojitet një hartë kombëtare e pikave strategjike të furnizimit me ujë, e integruar me hartat e rrezikut nga zjarri.

Në zonat me risk të lartë duhet të ekzistojnë rezervuarë, depozita dhe pika furnizimi të aksesueshme për mjetet zjarrfikëse.

Në zonat urbane duhet kontrolluar gjithashtu funksionaliteti i hidranteve: jo vetëm ekzistenca e tyre në hartë, por nëse kanë ujë, presion dhe akses në momentin e emergjencës.

Teknologjia duhet të zbulojë zjarrin para njeriut

Një sistem modern nuk duhet të presë telefonatën e qytetarëve për të kuptuar se ka nisur një zjarr.

Kamerat termike, sensorët, imazhet satelitore dhe dronët mund të krijojnë një sistem monitorimi të vazhdueshëm në zonat më të rrezikuara.

Në zona si Dajti, Llogaraja dhe parqet kombëtare, teknologjia mund të bëjë diferencën midis një vatre prej disa metrash dhe një zjarri që përfshin qindra hektarë.

Zbulimi i hershëm është mbrojtja më e lirë.

MZSH ka nevojë për kapacitete, jo vetëm për duartrokitje

Zjarrfikësit janë linja e parë e mbrojtjes. Por nuk mund t’u kërkohet të përballojnë njëkohësisht zjarre të shumta, terrene të vështira dhe distanca të mëdha me kapacitete të kufizuara.

Nevojiten:

• plotësimi i vakancave;
• pajisje personale moderne mbrojtëse;
• mjete të përshtatura për terren malor;
• pompa portative dhe pajisje për ndërhyrje të shpejtë;
• trajnime periodike;
• simulime të përbashkëta me Policinë, Shërbimin Shëndetësor, Emergjencat Civile dhe komunitetet.

Edhe vullnetarët lokalë mund të luajnë një rol të rëndësishëm në fazën e parë të reagimit, nëse trajnohen dhe pajisen siç duhet.

Evakuimi nuk duhet të fillojë kur flaka mbërrin te dera

Një tjetër dobësi është kalimi nga planifikimi teorik në reagimin konkret.

Çdo zonë me risk të lartë duhet të ketë:

rrugë evakuimi + pika grumbullimi + sinjalistikë + sistem njoftimi + lista të personave vulnerabël + simulime periodike.

Evakuimi duhet të ushtrohet para sezonit të zjarreve, jo të improvizohet gjatë tij.

Komuniteti duhet të dijë: ku të shkojë, nga cila rrugë të dalë dhe kush koordinon transportin e personave që nuk mund të evakuohen vetë.

Dhe pastaj vjen përgjegjësia penale

Një pjesë e rëndësishme e problemit është edhe faktori njerëzor.

Zjarret e shkaktuara nga pakujdesia, djegia e mbetjeve, pastrimi i tokave apo zjarrvënia e qëllimshme duhet të hetohen me seriozitet.

Nuk mjafton të fikim zjarrin. Duhet të gjejmë edhe shkakun dhe autorin.

Nëse probabiliteti për t’u zbuluar dhe ndëshkuar është i ulët, efekti parandalues i ligjit dobësohet.

Kjo kërkon bashkëpunim të Policisë së Shtetit, strukturave të MZSH-së, pushtetit vendor dhe organeve të drejtësisë.

Bashkitë nuk mund të jenë vetëm administratore të problemit

Decentralizimi i përgjegjësive duhet të shoqërohet me kapacitete financiare dhe teknike.

Nuk mund t’i kërkohet një bashkie të menaxhojë territorin, pyjet, rrugët e aksesit, MZSH-në dhe emergjencat nëse nuk ka burime të mjaftueshme për mirëmbajtje, karburant, pajisje dhe personel.

Nevojitet një standard kombëtar minimal për kapacitetet e MZSH-së në çdo bashki, i lidhur drejtpërdrejt me nivelin e rrezikut të territorit.

Çfarë duhet të bëjmë?

Shqipëria ka nevojë për një Strategji Kombëtare të Parandalimit të Zjarreve, jo vetëm për një plan reagimi.

Kjo strategji duhet të përfshijë:

1. Hartë kombëtare të rrezikut nga zjarret.

2. Breza kundër zjarrit dhe pastrim sistematik të zonave kritike.

3. Rezervuarë dhe pika strategjike furnizimi me ujë.

4. Rrjet kombëtar monitorimi me kamera termike, sensorë, satelitë dhe dronë.

5. Forcim të MZSH-së me personel, mjete dhe pajisje.

6. Plane reale evakuimi dhe simulime me komunitetet.

7. Njësi dhe vullnetarë të trajnuar në zonat rurale.

8. Hetim më të fortë të shkaqeve dhe ndjekje penale të autorëve.

9. Kontroll të vazhdueshëm të infrastrukturës kritike, përfshirë hidrante dhe rrugë aksesi.

10. Një sistem të unifikuar komandimi dhe koordinimi ndërinstitucional.

Përfundimi

Zjarret nuk janë më thjesht një problem sezonal. Në kushtet e temperaturave të larta, thatësirës dhe rritjes së ekspozimit të zonave të banuara ndaj pyjeve, ato janë një çështje e sigurisë kombëtare dhe e mbrojtjes së popullsisë.

Ne nuk mund të vazhdojmë të masim suksesin vetëm me numrin e zjarreve të fikura.

Duhet të masim sa zjarre u zbuluan në minutat e para, sa hektarë u shpëtuan, sa zona kishin ujë dhe akses, sa komunitete u trajnuan dhe sa autorë të zjarrvënieve u identifikuan.

Siguria nuk fillon kur zjarrfikësja mbërrin në vatër.

Ajo fillon shumë më herët:

me parandalimin, me teknologjinë, me infrastrukturën dhe me përgjegjësinë.