Vlora, nga qyteti i Pavarësisë te porta strategjike e Adriatikut

Vlora nuk është vetëm një perlë turistike e Shqipërisë. Është një hapësirë ku historia, gjeografia, politika, ekonomia dhe siguria kombëtare takohen në një pikë të vetme.

Në hartën e Shqipërisë, Vlora duket si një qytet bregdetar. Në hartën gjeopolitike të Adriatikut, ajo merr një dimension krejt tjetër.

Këtu ndodhen Sazani, Karaburuni, Gjiri i Vlorës, Narta dhe Zvërneci; këtu është një nga portat më të rëndësishme detare të vendit; këtu ndodhet një hapësirë me biodiversitet të jashtëzakonshëm dhe me potencial të madh për turizmin, transportin, energjinë dhe ekonominë detare.

Dhe përballë është Italia.

Distanca nga Vlora drejt brigjeve italiane është rreth 72 kilometra. Në kushte të favorshme atmosferike, Vlora e ndien fizikisht afërsinë me Perëndimin: përmes detit, komunikimeve dhe lidhjeve njerëzore e ekonomike. Për Shqipërinë, kjo nuk është thjesht një afërsi gjeografike. Është një avantazh strategjik.

Nga Traktati i Varshavës te NATO

Rëndësia strategjike e Vlorës nuk është e re.

Gjatë Luftës së Ftohtë, Shqipëria ishte pjesë e Traktatit të Varshavës dhe Vlora kishte rëndësi të veçantë në sistemin ushtarak dhe detar të vendit. Pozicioni i saj në hyrje të Adriatikut e bënte qytetin një pikë të rëndësishme në llogaritjet e sigurisë së kohës.

Sot realiteti është përmbysur.

Shqipëria është anëtare e NATO-s dhe Vlora ndodhet në anën tjetër të vijës gjeopolitike. Pikërisht kjo e bën interesant transformimin e saj: nga një pikë e rëndësishme e sistemit të dikurshëm lindor, në një potencialisht të rëndësishme për arkitekturën euroatlantike të sigurisë.

Në këtë këndvështrim, edhe prania e partnerëve strategjikë të Shqipërisë dhe zhvillimi i kapaciteteve detare në rajon duhen parë jo si çështje lokale, por në kuadrin më të gjerë të sigurisë së Adriatikut dhe Mesdheut.

Sazani – jo Hormuzi i naftës, por një nyje e re strategjike

Krahasimi me Hormuzin duhet kuptuar si metaforë gjeopolitike.

Ngushtica e Hormuzit është një nga pikat më të rëndësishme të botës për transportin e naftës dhe energjisë. Vlora nuk ka atë rol dhe nuk duhet të pretendojmë se ka të njëjtën peshë në transportin botëror të hidrokarbureve.

Por Sazani dhe hapësira detare përreth mund të marrin një rëndësi tjetër: si nyje e korridoreve ekonomike, detare, të komunikimit dhe të sigurisë së Europës në Adriatik.

Në një Europë që po kërkon të diversifikojë burimet dhe rrugët e energjisë, të forcojë infrastrukturën kritike dhe të reduktojë varësitë strategjike, pozicioni i Shqipërisë në Adriatik bëhet gjithnjë e më interesant.

Korridoret energjetike, kabllot nënujore, komunikimet, transporti detar, portet, turizmi, mbrojtja e infrastrukturës kritike dhe siguria e hapësirës detare janë pjesë e të njëjtit mozaik.

Prandaj, Sazani nuk duhet parë vetëm si një ishull me bukuri natyrore. Ai duhet parë edhe si një element i rëndësishëm i arkitekturës territoriale dhe strategjike të Shqipërisë.

Porti – një mundësi që kërkon vizion

Vlora ka potencialin të jetë një nga portat kryesore detare të Shqipërisë drejt Adriatikut dhe Mesdheut.

Por një port nuk është thjesht beton, kalata dhe vinça.

Një port modern kërkon hekurudha, rrugë, logjistikë, siguri, sisteme digjitale, mbrojtje të infrastrukturës kritike, kapacitete emergjence dhe një plan të qartë për marrëdhënien me mjedisin.

Nëse Shqipëria dëshiron që Vlora të bëhet një nyje e rëndësishme ekonomike e Ballkanit, duhet të mendojë përtej kufijve të qytetit.

Vlora duhet lidhur me korridoret europiane.

Porti duhet parë në raport me transportin, turizmin, tregtinë, energjinë dhe sigurinë rajonale.

Bukuria që rrezikon të kthehet në presion urban

Vlora ka përjetuar një zhvillim urbanistik të jashtëzakonshëm.

Bregdeti është transformuar. Ndërtesat janë shtuar. Turizmi është rritur. Investimet kanë ndryshuar pamjen e qytetit.

Por zhvillimi pa plan afatgjatë krijon paradoksin e Vlorës: një qytet me një vijë bregdetare të jashtëzakonshme, por me mungesa të dukshme në infrastrukturën publike, veçanërisht në parkime dhe menaxhimin e flukseve urbane.

Një qytet turistik nuk mund të matet vetëm me numrin e apartamenteve të ndërtuara.

Duhet matur me cilësinë e jetës, transportin publik, hapësirat e gjelbra, kanalizimet, menaxhimin e mbetjeve, emergjencat, sigurinë dhe kapacitetin për të përballuar sezonin turistik.

Historia politike nuk duhet të bëhet pengesë për të ardhmen

Vlora është qyteti i Pavarësisë, por edhe qyteti i politikës.

Ajo ka mbajtur mbi supe edhe plagët e vitit 1997. Ka qenë skenë e përplasjeve politike dhe sociale. Ka qenë një qytet ku politika shpesh ka prodhuar projekte, premtime dhe interesa që nuk kanë qenë gjithmonë pjesë e një vizioni kombëtar.

Kjo është pikërisht ajo që duhet ndryshuar.

Vlora nuk mund të jetë projekt i një qeverie, i një partie apo i një individi.

Duhet të jetë projekt kombëtar.

Sepse Sazani nuk është pronë e një mandati politik.

Karaburuni nuk është pronë e një investitori.

Adriatiku nuk është thjesht një hapësirë turistike.

Dhe porti nuk është thjesht një projekt ekonomik.

Të gjitha së bashku janë pjesë e sigurisë dhe interesit kombëtar.

Vlora dhe Italia

Marrëdhënia me Italinë është një nga avantazhet më të mëdha strategjike të qytetit.

Italia është fqinj, partner ekonomik, pjesë e NATO-s dhe një nga vendet më të rëndësishme për Shqipërinë në aspektin ekonomik, njerëzor dhe politik.

Vlora është pika ku kjo marrëdhënie ndihet më drejtpërdrejt.

Dhe nuk është rastësi që qyteti ka qenë shpesh një pikë takimi për zhvillime politike dhe diplomatike me partnerët italianë.

Vizitat e niveleve më të larta politike, përfshirë edhe kryeministren italiane Giorgia Meloni, tregojnë se Vlora nuk është thjesht një destinacion pushimesh.

Është një hapësirë ku ndërthuren politika, ekonomi dhe interesat strategjike.

Nga “qytet turistik” në “qytet strategjik”

Sfida e madhe e Vlorës është të mos mbetet vetëm një destinacion turistik.

Ajo mund të bëhet:

një qendër e ekonomisë detare;

një nyje logjistike e Adriatikut;

një portë e Shqipërisë drejt Italisë dhe Europës;

një qendër e turizmit të qëndrueshëm;

një zonë e rëndësishme për mbrojtjen e biodiversitetit;

dhe një pikë e rëndësishme e sigurisë detare euroatlantike.

Kjo kërkon një strategji të integruar.

Duhet menduar bashkë turizmi, porti, Sazani, Karaburuni, biodiversiteti, infrastruktura, energjia, transporti, mbrojtja civile dhe siguria.

Nëse këto zhvillohen të ndara, Vlora do të vazhdojë të rritet.

Nëse zhvillohen së bashku, Vlora mund të ndryshojë peshën e Shqipërisë në Adriatik.

Vlora e së ardhmes

Vlora ka historinë e një qyteti që ka qenë gjithmonë në qendër të ngjarjeve.

Nga Pavarësia te Lufta e Ftohtë.

Nga Traktati i Varshavës te NATO.

Nga viti 1997 te zhvillimi i madh turistik i dekadave të fundit.

Por kapitulli më i rëndësishëm mund të jetë ai që sapo ka filluar.

Një Vlorë që nuk ndërtohet vetëm për sezonin turistik, por për 50 vitet e ardhshme.

Një Vlorë që nuk shitet metër katror më metër katror, por planifikohet si aset kombëtar.

Një Vlorë që mbron natyrën ndërsa zhvillon ekonominë.

Një Vlorë që e sheh Italinë jo vetëm si fqinj, por si urë drejt Europës.

Dhe një Vlorë që kupton se gjeografia është pasuria më e madhe që politika nuk mund ta zhvendosë.

Sazani nuk është Hormuzi i naftës.

Por nëse Shqipëria di ta përdorë me vizion, mund të bëhet pjesë e një “Hormuzi europian” të ri – një nyje ekonomike, infrastrukturore dhe sigurie në Adriatik, ku kalojnë jo vetëm njerëz dhe mallra, por interesat strategjike të Shqipërisë dhe Europës.

Vlora nuk është periferia e Shqipërisë.

Vlora është një nga portat e Shqipërisë drejt së ardhmes.