Kryeministri universal (Edi Rama).

A është kryeministri i Shqipërisë kthyer në njeriun që merret me gjithçka?

Në Shqipëri duket sikur gjithçka kalon nga zyra e Kryeministrit.

Arkitektura dhe urbanistika e qyteteve, projektet publike, hapësirat urbane, koncertet me këngëtarë të huaj, eventet ndërkombëtare, aktivitetet politike dhe institucionale, podcast-et, komunikimi i drejtpërdrejtë në rrjetet sociale, përplasjet me opozitën, protestat dhe protestuesit, bashkitë, reforma, partia, pushteti lokal dhe tashmë edhe projekti për Shtetin Bektashi.

Kryeministri shfaqet gjithnjë e më shumë si një “kryeministër universal” – politikani që nuk kufizohet vetëm te drejtimi i qeverisë, por ndërhyn në pothuajse çdo dimension të jetës publike.

Nga qeverisja te urbanistika

Në një sistem normal institucional, kryeministri përcakton politikat kombëtare dhe mbikëqyr zbatimin e programit qeverisës.

Arkitektura, urbanistika, menaxhimi i qyteteve dhe hapësirat publike kanë institucione, bashki, këshilla bashkiakë, ekspertë dhe procedura ligjore.

Por modeli shqiptar shpesh krijon një pyetje tjetër:

A po centralizohet vendimmarrja deri në atë pikë sa edhe qyteti të projektohet politikisht nga zyra e Kryeministrit?

Kur Kryeministri bëhet protagonist i projekteve urbane, shesheve, ndërtesave, kullave, parqeve, eventeve dhe transformimit të qyteteve, kufiri mes drejtimit politik dhe menaxhimit të drejtpërdrejtë të hapësirës publike bëhet gjithnjë e më i hollë.

Kryeministri që komunikon me të gjithë

Rrjetet sociale kanë ndryshuar politikën.

Por në Shqipëri kemi një model ku Kryeministri komunikon drejtpërdrejt me qytetarët, me opozitën, me protestuesit, me gazetarët dhe me kritikët e tij.

Podcast-i është kthyer në një tjetër instrument komunikimi.

Në vend të konferencës tradicionale institucionale, politika shkon te publiku përmes videove, podcasteve, postimeve dhe reagimeve të menjëhershme.

Kjo e bën Kryeministrin shumë më të pranishëm.

Por sjell edhe një pyetje:

A po bëhet komunikimi personal i Kryeministrit më i fuqishëm se komunikimi institucional i shtetit?

Me opozitën, emër për emër

Një tjetër karakteristikë e këtij modeli është përballja direkte.

Kryeministri nuk flet vetëm për opozitën si institucion politik. Ai shpesh i përgjigjet individëve, deputetëve, drejtuesve të opozitës dhe kritikëve të tij.

Kjo krijon një politikë të personalizuar.

Debati nuk zhvillohet vetëm qeveri–opozitë, por gjithnjë e më shumë Rama–individi.

Dhe kur Kryeministri futet personalisht në çdo konflikt politik, çdo protestë dhe çdo reagim publik, vetë figura e Kryeministrit bëhet qendra e debatit kombëtar.

Protesta? Edhe aty është Kryeministri

Në një demokraci, protesta është një e drejtë qytetare.

Qeveria duhet të dëgjojë kërkesat e protestuesve, ndërsa policia duhet të garantojë rendin dhe sigurinë duke respektuar ligjin.

Por kur Kryeministri i përgjigjet drejtpërdrejt protestës, protestuesve dhe organizatorëve, krijohet përshtypja se edhe protesta është bërë pjesë e komunikimit personal politik të Kryeministrit.

Në vend që të jetë thjesht një çështje institucionale, ajo kthehet në një përballje personale.

Bashkitë dhe pushteti lokal

Shqipëria ka pushtet vendor.

Bashkitë kanë kryetarë, këshilla bashkiakë dhe kompetenca të përcaktuara me ligj.

Por kur çështjet e qyteteve, bashkive, shesheve, rrugëve, hapësirave publike dhe projekteve urbane marrin shpesh një dimension qendror, lind pyetja nëse decentralizimi shqiptar është real apo vetëm formal.

Sa autonomi ka realisht pushteti vendor përballë pushtetit qendror?

Kjo është një pyetje që meriton debat publik.

Dhe tani… Shteti Bektashi

Projektet për krijimin e një entiteti të veçantë bektashi në Tiranë e kanë çuar debatin në një tjetër nivel.

Nuk bëhet më fjalë vetëm për ekonomi, urbanistikë, turizëm apo administratë.

Bëhet fjalë për shtetin, territorin, sovranitetin, marrëdhënien mes fesë dhe institucioneve dhe modelin kushtetues të Shqipërisë.

Prandaj një projekt i tillë nuk mund të trajtohet vetëm si një iniciativë politike apo simbolike.

Ai kërkon transparencë, debat kushtetues dhe konsultim të gjerë institucional e shoqëror.

Kryeministri universal apo shteti universal?

Këtu qëndron thelbi i debatit.

Problemi nuk është nëse Kryeministri merret me arkitekturën, kulturën, eventet, diplomacinë, komunikimin publik apo projekte të mëdha kombëtare.

Problemi lind kur çdo gjë duket se lidhet me një person të vetëm.

Një demokraci funksionale nuk ndërtohet mbi idenë se një njeri duhet të merret me gjithçka.

Ajo ndërtohet mbi institucione që funksionojnë edhe kur kryeministri nuk është në dhomë.

Kryeministri duhet të drejtojë shtetin.

Institucionet duhet të drejtojnë sektorët.

Bashkitë duhet të drejtojnë qytetet.

Ekspertët duhet të vendosin për ekspertizën.

Dhe qytetarët duhet të kenë hapësirën e tyre për të kundërshtuar pushtetin.

Nëse gjithçka përfundon te Kryeministri, atëherë pyetja nuk është më vetëm:

“Sa i fuqishëm është Kryeministri?”

Por:

“Sa të forta janë institucionet që duhet ta kufizojnë dhe balancojnë pushtetin?”

BALKAN FOCUS

Analizë • Politikë • Institucione • Siguri • Shoqëri