Shqipëria, koha e vendimeve: stabilitet apo transformim?

Shqipëria ka hyrë në një fazë në të cilën nuk mjafton më vetëm të menaxhohet e tashmja: është e nevojshme të zgjidhet se çfarë lloj vendi dëshiron të bëhet në dhjetë vitet e ardhshme.

Për një kohë të gjatë, stabiliteti është konsideruar një vlerë prioritare. Pas viteve të vështira, garantimi i vazhdimësisë politike dhe i rritjes ekonomike ishte një domosdoshmëri. Sot, megjithatë, i njëjti stabilitet rrezikon të shndërrohet në mungesë dinamizmi dhe ngecje.

Dhe pikërisht këtu shfaqet nyja e vërtetë politike.

Stabiliteti nuk do të thotë përparim

Narrativa mbizotëruese paraqet një vend të qëndrueshëm, në rritje dhe të orientuar drejt Evropës. Por stabiliteti, nëse nuk shoqërohet me inovacion dhe reforma të thella, mund të kthehet në një kufizim.

Rreziku është ai i një sistemi që funksionon mjaftueshëm për të qëndruar në këmbë, por jo mjaftueshëm për të evoluar.

Ky lloj ekuilibri prodhon:
— rritje pa rishpërndarje reale
— zhvillim urban pa cilësi të përhapur
— konsensus politik pa pjesëmarrje

Me fjalë të tjera: një vend që ecën përpara, por që nuk ndryshon vërtet.

Kufiri i politikës tradicionale

Modeli politik shqiptar vazhdon të jetë shumë i personalizuar dhe i polarizuar. Debati përqendrohet te aktorët, por rrallëherë te përmbajtja.

Kjo qasje ka një pasojë të drejtpërdrejtë:

çështjet e mëdha strategjike mbeten të pazgjidhura.

Mes tyre:
— planifikimi territorial
— qëndrueshmëria urbane
— sistemi arsimor
— konkurrueshmëria ekonomike
— menaxhimi i burimeve publike

Këto janë tema që kërkojnë vizion teknik dhe vazhdimësi, por që shpesh sakrifikohen përballë ciklit të shkurtër të konsensusit elektoral.

Tirana rritet, por për kë?

Kryeqyteti është simboli më i dukshëm i kësaj kontradikte.

Tirana rritet, transformohet dhe tërheq investime. Por pyetja që gjithnjë e më shumë qytetarë kanë filluar të shtrojnë është e thjeshtë:

A është kjo rritje gjithëpërfshirëse?

Çështja nuk është vetëm urbanistike, por edhe shoqërore:
— aksesi në strehim
— cilësia e shërbimeve
— lëvizshmëria e qëndrueshme
— ekuilibri midis qendrës dhe periferive

Nëse këto faktorë nuk menaxhohen siç duhet, rritja rrezikon të shtojë pabarazitë në vend që t’i zvogëlojë ato.

Roli i kompetencave

Një nga çështjet më të nënvlerësuara në debatin publik lidhet me rolin e kompetencave.

Një vend që dëshiron të rritet në mënyrë të strukturuar ka nevojë për:
— profesionistë teknikë në institucione
— ekspertë në vendimmarrjet strategjike
— procese të bazuara në të dhëna dhe analiza

Pa këtë hap, politika mbetet reaguese dhe jo projektuese.

Dhe një politikë reaguese nuk e ndërton të ardhmen: ajo vetëm e ndjek atë.

Evropa: mundësi apo alibi?

Rrugëtimi evropian përfaqëson një mundësi të madhe për Shqipërinë, por mund të shndërrohet edhe në një alibi.

Nëse përdoret si narrativë, shërben për të forcuar konsensusin.

Nëse përdoret si metodë, imponon ndryshime reale.

Dallimi është thelbësor.

Evropa nuk është vetëm një objektiv që duhet arritur, por një sistem rregullash që duhet përvetësuar:

transparencë, përgjegjshmëri dhe meritokraci.

Pa këto elemente, rrugëtimi rrezikon të mbetet i papërfunduar.

Sfida e vërtetë: ndryshimi i qasjes

Shqipëria sot nuk ka nevojë vetëm për politika të reja, por për një qasje të re ndaj politikës.

Nevojiten:
— më pak komunikim dhe më shumë planifikim
— më pak përplasje dhe më shumë vizion
— më pak improvizim dhe më shumë kompetencë

Nuk është një çështje ideologjike, por strukturore.

Një udhëkryq i pashmangshëm

Vendi ndodhet përballë një udhëkryqi të qartë:

të vazhdojë me një model që garanton stabilitet, por kufizon ndryshimin,

ose të hapë një fazë të re, më komplekse, por edhe më ambicioze.

Dallimin do ta bëjë aftësia për të ndërtuar një klasë drejtuese të besueshme, të aftë të ndërthurë zhvillimin ekonomik, barazinë shoqërore dhe cilësinë institucionale.

Sepse sot pyetja nuk është më nëse Shqipëria do të rritet.

Pyetja është si do të rritet — dhe, mbi të gjitha, për kë.