Kur dështon teknologjia, nuk humbet vetëm banka. Tronditet besimi i publikut.

Rasti i fundit i dyshuar i një defekti në sistemin e një prej bankave më të mëdha në Shqipëri duhet të shërbejë si një kambanë alarmi për të gjithë sektorin financiar.

Nëse rezulton e vërtetë që një sistem lejonte transferime edhe pa mbulim financiar dhe kjo u shfrytëzua për një periudhë kohe nga dhjetëra persona, atëherë nuk kemi të bëjmë vetëm me një vepër penale. Kemi të bëjmë me një dështim të kontrollit të sigurisë kibernetike dhe të menaxhimit të riskut operacional.

Në sektorin bankar nuk mjafton të kesh serverë modernë, aplikacione të avancuara apo certifikime ndërkombëtare. Siguria matet nga aftësia për të parandaluar, zbuluar dhe bllokuar menjëherë një anomali, jo pasi dëmi është shkaktuar.

Ky rast ngre disa pyetje të rëndësishme:

• Si mund të autorizohen transaksione pa verifikimin e fondeve?

• Pse sistemet e monitorimit nuk e identifikuan menjëherë aktivitetin anormal?

• A funksionuan mekanizmat e alarmit dhe kontrollit të brendshëm?

• A do të ketë një auditim të pavarur të plotë të sistemeve informatike?

• Çfarë garancish u jepen qytetarëve se incidente të tilla nuk do të përsëriten?

Besimi është aktivi më i madh i çdo banke. Ai ndërtohet me vite, por mund të lëkundet nga një dobësi e vetme teknologjike.

Ky nuk duhet parë si problem i një institucioni të vetëm, por si një sinjal për të gjithë sistemin bankar shqiptar që të rrisë standardet e sigurisë, testimet e penetrimit, monitorimin 24/7 dhe reagimin ndaj incidenteve.

Hetimi duhet të zbardhë përgjegjësit penalisht, por edhe përgjegjësit institucionale. Vetëm transparenca dhe korrigjimi i dobësive mund të rikthejnë besimin e publikut.

Kur hakerët nuk thyejnë bankën, por banka “hap derën” vetë…

Nëse faktet e bëra publike deri tani konfirmohen nga hetimet, atëherë nuk kemi të bëjmë thjesht me një mashtrim financiar. Kemi të bëjmë me një incident të rëndë të sigurisë kibernetike, që prek drejtpërdrejt besimin ndaj sistemit bankar.

Një bankë nuk gjykohet vetëm nga reklamat për teknologjinë moderne apo standardet ndërkombëtare. Ajo gjykohet nga aftësia për të parandaluar që një dobësi e sistemit të kthehet në një skemë të organizuar abuzimi.

Nëse një aplikacion bankar ka lejuar transferime pa verifikuar fondet në dispozicion dhe kjo është shfrytëzuar në mënyrë të përsëritur, atëherë pyetja nuk është vetëm “kush e bëri?”, por edhe “si u lejua të ndodhte?”

Ky rast kërkon përgjigje të qarta:

• A ishte ky një defekt programimi apo një dështim i arkitekturës së sigurisë?
• Pse sistemet e monitorimit dhe alarmit nuk e identifikuan menjëherë aktivitetin e pazakontë?
• A janë kryer testime të pavarura të sigurisë (penetration testing dhe red teaming)?
• Cili është roli i auditimit të brendshëm, i drejtuesve të teknologjisë dhe i autoriteteve mbikëqyrëse?
• A është ky një incident i izoluar apo një sinjal se duhen rishikuar standardet e sigurisë në të gjithë sektorin bankar?

Në sigurinë bankare ekziston një parim i pandryshueshëm: çdo transaksion duhet të verifikohet, çdo anomali duhet të alarmojë dhe çdo tentativë duhet të bllokohet në kohë reale.

Nëse këto shtresa mbrojtëse kanë dështuar, atëherë problemi nuk është vetëm teknik. Është edhe organizativ, menaxherial dhe i kontrollit të brendshëm.

Ky është momenti që sektori bankar shqiptar të mos mjaftohet me deklarata qetësuese, por të publikojë rezultatet e auditimeve, masat korrigjuese dhe të forcojë transparencën. Besimi i qytetarëve është kapitali më i madh i çdo banke dhe ai nuk mbrohet me slogane, por me siguri reale.

Ky nuk është vetëm një lajm policor. Është një provë për gjithë sistemin financiar shqiptar.