Teknologjia dhe Inteligjenca Atrificiale!

Teknologjia nuk është më vetëm një çështje tregu. Ajo është bërë një çështje e sigurisë kombëtare.

Vendimi i fundit i SHBA-së për të zgjeruar ndalimet ndaj disa teknologjive të prodhuara në Kinë tregon se konkurrenca globale nuk zhvillohet më vetëm në ekonomi, por edhe në fushën e sigurisë dhe inteligjencës.

Më 28 korrik 2026, administrata amerikane njoftoi ndalimin e importeve të reja të robotëve humanoidë, robotëve katërkëmbësh dhe inverterëve inteligjentë të lidhur me rrjetin elektrik, me argumentin se ato mund të paraqesin rrezik për spiunazh kibernetik, mbledhje të dhënash dhe ndërhyrje në infrastrukturën kritike.

Ky vendim u shtohet kufizimeve të vendosura më parë për:

Automjetet elektrike të lidhura me internetin;

Dronët;

Pajisjet 5G dhe të telekomunikacionit;

Kamerat inteligjente të sigurisë në institucionet publike;

Platforma të caktuara të inteligjencës artificiale dhe robotikës;

Pajisje të rrjetit energjetik dhe inverterë për energjinë diellore.

Po Shqipëria çfarë mund të bëjë?

Shqipëria nuk ka ndërmarrë ende masa të ngjashme. Megjithatë, si vend anëtar i NATO-s dhe në proces integrimi në Bashkimin Evropian, duhet të analizojë me kujdes sigurinë e teknologjive që përdoren në sektorët strategjikë.

Vlerësim të posaçëm meritojnë:

Kamerat inteligjente (CCTV/IP) të lidhura me cloud;

Automjetet elektrike, të cilat mbledhin vazhdimisht të dhëna mbi lëvizjen, kamerat dhe sensorët;

Inverterët e parqeve fotovoltaike dhe rrjetit energjetik;

Dronët dhe robotët industrialë;

Pajisjet IoT (smart home, alarme, sensorë, printerë inteligjentë etj.).

A do të thotë kjo se çdo produkt kinez është i rrezikshëm?

Jo, apsolitisht jo sepse:

Nuk ka prova që çdo produkt i prodhuar në Kinë përbën automatikisht kërcënim. Rreziku duhet të vlerësohet mbi baza teknike dhe jo mbi origjinën e produktit.

Duhet të analizohen:

• A lidhet pajisja me internetin?

• Çfarë të dhënash mbledh?

• A mund të kontrollohet nga distanca?

• A përdoret në infrastrukturë kritike?

Një televizor ose një pajisje e zakonshme shtëpiake nuk paraqet të njëjtin nivel rreziku si një kamerë inteligjente në një institucion shtetëror apo një inverter që kontrollon një park fotovoltaik.

Çfarë duhet të bëjë Shqipëria?

Të hartojë një listë kombëtare të teknologjive me rrezik të lartë.

Të vendosë standarde të detyrueshme të sigurisë kibernetike për pajisjet që përdoren në infrastrukturën kritike.

Të certifikojë pajisjet që lidhen me rrjetet shtetërore dhe energjetike.

Të harmonizojë politikat me NATO-n dhe Bashkimin Evropian për mbrojtjen e infrastrukturës kritike dhe të sovranitetit dixhital.

Në epokën e inteligjencës artificiale, siguria kombëtare nuk mbrohet vetëm me ushtri, polici apo armë moderne. Ajo mbrohet edhe me kontrollin e teknologjisë, mbrojtjen e të dhënave dhe sigurinë kibernetike.

Sovraniteti i një shteti nuk matet vetëm me kufijtë e tij fizikë, por edhe me aftësinë për të mbrojtur hapësirën e tij dixhitale.